clone demo

திங்கள், ஆகஸ்ட் 28, 2000

How was Bhishma slained? | Bhishma-Parva-Section-014

(Bhagavat-Gita Parva - 2)

"Dhritarashtra said,--'How hath Bhishma, that bull among the Kurus, been slain by Sikhandin? How did my father, who resembled Vasava himself, fall down from his car? What became of my sons, O Sanjaya, when they were deprived of the mighty Bhishma who was like unto a celestial, and who led life of Brahmacharyya for the sake of his father?[79] Upon the fall of that tiger among men who was endued with great wisdom, great capacity for exertion, great might and great energy, how did our warriors feel?

Hearing that bull amongst the Kurus, that foremost of men, that unwavering hero is slain, great is the grief that pierceth my heart. While advancing (against the foe), who followed him and who proceeded ahead? Who stayed by his side? Who proceeded with him? What brave combatants followed behind (protecting his rear) that tiger among car-warriors, that wonderful archer, that bull among Kshatriyas, while he penetrated into the divisions of the foe?[80]

While seizing the hostile ranks, what warriors opposed that slayer of foes resembling the luminary of thousand rays, who spreading terror among the foe destroyed their ranks like the Sun destroying darkness, and who achieved in battle amongst the ranks of Pandu's sons feats exceedingly difficult of accomplishment?

How, indeed, O Sanjaya, did the Pandavas oppose in battle the son of Santanu, that accomplished and invincible warrior when he approached them smiting? Slaughtering the (hostile) ranks, having arrows for his teeth, and full of energy, with the bow for his wide-open mouth, and with the terrible sword for his tongue, and invincible, a very tiger among men, endued with modesty, and never before vanquished, alas, how did Kunti's son overthrow in battle that unconquered one, undeserving as he was of such a fate,[81]--that fierce bowman shooting fierce shafts, stationed on his excellent car, and plucking off the heads of foes (from their bodies)--that warrior, irresistible as the Yuga-fire, beholding whom addrest for battle the great army of the Pandavas always used to waver?

Mangling the hostile troops for ten nights, alas, that slayer of ranks hath set like the Sun, having achieved feats difficult of achievement. He who, scattering like Sakra himself and inexhaustible shower of arrows, slew in battle a hundred millions of warriors in ten days, that scion of Bharata's race, now lieth, although he deserveth it not, on the bare ground, in the field of battle, deprived of life, a mighty tree uprooted by the winds, as a result of my evil counsels! Beholding Santanu's son Bhishma of terrible prowess, how indeed, could the army of the Pandavas[82] succeed in smiting him there? How did the sons of Pandu battle with Bhishma?

How is it, O Sanjaya, that Bhishma could not conquer when Drona liveth? When Kripa, again, was near him, and Drona's son (Aswatthaman) also, how could Bhishma, that foremost of smiters be slain? How could Bhishma who was reckoned as an Atiratha and who could not be resisted by the very gods, be slain in battle by Sikhandin, the prince of Panchala?

He, who always regarded himself as the equal of the mighty son of Jamadagni in battle, he whom Jamadagni's son himself could not vanquish, he who resembled Indra himself in prowess,--alas, O Sanjaya, tell me how that hero, Bhishma, born in the race of Maharathas, was slain in battle, for without knowing all the particulars I cannot regain my equanimity.

What great bowmen of my army, O Sanjaya, did not desert that hero of unfading glory? What heroic warriors, again, at Duryodhana's command, stood around that hero (for protecting him)? When all the Pandavas placing Sikhandin in their van advanced against Bhishma, did not all the Kurus,[83] O Sanjaya, stay by the side of that hero of unfading prowess?

Hard as my heart is, surely it must be made of adamant, for it breaketh not on hearing the death of that tiger among men, viz., Bhishma! In that irresistible bull of Bharata's race, were truth, and intelligence, and policy, to an immeasurable extent. Alas, how was he slain in battle?

Like unto a mighty cloud of high altitude, having the twang of his bowstring for its roar, his arrows for its rain-drops, and the sound of his bow for its thunder, that hero showering his shafts on Kunti's sons with the Panchalas and the Srinjayas on their side, smote hostile car-warriors like the slayer of Vala smiting the Danavas. Who were the heroes that resisted, like the bank resisting the surging sea, that chastiser of foes, who was a terrible ocean of arrows and weapons, an ocean in which shafts were the irresistible crocodiles and bows were the waves, an ocean that was inexhaustible, without an island, agitated and without a raft to cross it, in which maces and swords were like sharks and steeds and elephants like eddies, and foot-soldiers like fishes in abundance, and the sound of conches and drums like its roar, and ocean that swallowed horses and elephants and foot-soldiers quickly, an ocean that devoured hostile heroes and that seethed with wrath and energy which constituted its Yadava-fire?[84]

When for Duryodhana's good, that slayer of foes, Bhishma, achieved (terrible) feats in battle, who were then in his van? Who were they that protected the right wheel of that warrior of immeasurable energy? Who were they that, mustering patience and energy, resisted hostile heroes from his rear? Who stationed themselves in his near front for protecting him? Who were those heroes that protected the fore-wheel of that brave warrior while he battled (with the foe)? Who were they that stationing themselves by his left wheel smote the Srinjayas? Who were they that protected the irresistible advance ranks of his van? Who protected the wings of that warrior who hath made the last painful journey? And who, O Sanjaya, fought with hostile heroes in the general engagement?

If he was protected by (our) heroes, and if they were protected by. him, why could he not then speedily vanquish in battle the army of the Pandavas, invincible though it be? Indeed, O Sanjaya, how could the Pandavas succeed even in striking Bhishma who was like Parameshti himself, that Lord and creator of all creatures?[85]

Thou tellest me, O Sanjaya, if the disappearance of that Bhishma, that tiger among men, who was our refuge and relying upon whom the Kurus were fighting with their foes, that warrior of mighty strength relying on whose energy my son had never reckoned the Pandavas, alas, how hath he been slain by the enemy?[86]

In days of yore, all the gods while engaged in slaying the Danavas, sought the aid of that invincible warrior, viz., my father of high vows. That foremost of sons endued with great energy, on whose birth the world-renowned Santanu abandoned all grief, melancholy, and sorrows, how canst thou tell me, O Sanjaya, that that celebrated hero, that great refuge of all, that wise and holy personage who was devoted to the duties of his order and conversant with the truths of the Vedas and their branches, hath been slain?

Accomplished in every weapon and endued with humility, gentle and with passions under full control, and possessed of great energy as he was, alas, hearing that son of Santanu slain I regard the rest of my army as already slain. In my judgment, unrighteousness hath now become stronger than righteousness, for the sons of Pandu desire sovereignty even by killing their venerable superior!

In days of yore, Jamadagni's son Rama, who was acquainted with every weapon and whom none excelled, when addrest for battle on behalf of Amvya, was vanquished by Bhishma in combat. Thou tellest me that that Bhishma, who was the foremost of all warriors and who resembled Indra himself in the feats he achieved, hath been slain. What can be a greater grief to me than this?

Endued with great intelligence, he that was not slain even by that slayer of hostile heroes, that Rama, the son of Jamadagni, who defeated in battle crowds of Kshatriyas repeatedly, he hath now been slain by Sikhandin. Without doubt, Drupada's son Sikhandin, therefore who hath slain in battle that bull of Bharata's race, that hero acquainted with the highest weapons, that brave and accomplished warrior conversant with every weapon, is superior in energy, prowess, and might to the invincible Vargava endued with the highest energy. In that encounter of arms who were the heroes that followed that slayer of foes? Tell me how the battle was fought between Bhishma and the Pandavas.

The army of my son, O Sanjaya, reft of its hero, is like an unprotected woman. Indeed, that army of mine is like a panic-struck herd of kine reft of its herdsman. He in whom resided prowess superior to that of every one, when he was laid low on the field of battle, what was the state of mind of my army? What power is there, O Sanjaya, in our life, when we have caused our father of mighty energy, that foremost of righteous men in the world, to be slain?

Like a person desirous of crossing the sea when he beholds the boat sunk in fathomless waters, alas, my sons, I ween, are bitterly weeping from grief on Bhishma's death. My heart, O Sanjaya, is surely made of adamant, for it rendeth not even after hearing the death of Bhishma, that tiger among men. That bull among men in whom were weapons, intelligence, and policy, to an immeasurable extent, how, alas, hath that invincible warrior been slain in battle?

Neither in consequence of weapons nor of courage, nor of ascetic merit, nor of intelligence, nor of firmness, nor of gift, can a man free himself from death. Indeed, time, endued with great energy, is incapable of being transgressed by anything in the world, when thou tellest me, O Sanjaya, that Santanu's son Bhishma is dead.

Burning with grief on account of my sons, in fact, overwhelmed with great sorrow, I had hoped for relief from Bhishma, the son of Santanu. When he beheld Santanu's son, O Sanjaya, lying on earth like the Sun (dropped from the firmament), what else was made by Duryodhana as his refuge?

O Sanjaya, reflecting with the aid of my understanding, I do not see what the end will be of the kings belonging to my side and that of the enemy and now mustered in the opposing ranks of battle. Alas, cruel are the duties of the Kshatriya order as laid down by the Rishis, since the Pandavas are desirous of sovereignty by even compassing the death of Santanu's son, and we also are desirous of sovereignty by offering up that hero of high vows as a sacrifice.[87]

The sons of Pritha, as also my sons, are all in the observance of Kshatriya duties. They, therefore, incur no sin (by doing) this. Even a righteous person should do this, O Sanjaya, when direful calamities come. The display of prowess and the exhibition of the utmost might have been laid down among the duties of the Kshatriyas.

"'How, indeed, did the sons of Pandu oppose my father Bhishma, the son of Santanu, that unvanquished hero endued with modesty, while he was engaged in destroying the hostile ranks? How were the troops arrayed, and how did he battle with high-souled foes? How, O Sanjaya, was my father Bhishma slain by the enemy?

Duryodhana and Karna and the deceitful Sakuni, the son of Suvala, and Dussasana also,--what did they say when Bhishma was slain? Thither where the dice-board is constituted by the bodies of men, elephants, and steeds, and, where arrows and javelins and large swords and bearded darts from the dice, entering that frightful mansion of destructive battle's play, who were those wretched gamblers,--those bulls among men,--that gambled, making their very lives the frightful stakes? Who won, who were vanquished, who cast the dice successfully, and who have been slain, besides Bhishma, the son of Santanu?
Tell me all, O Sanjaya, for peace cannot be mine, hearing that Devavrata hath been slain,--that father of mine, of terrible deeds, that ornament of battle, viz., Bhishma!

Keen anguish had penetrated my heart, born of the thought that all my children would die. Thou makest that grief of mine blaze forth, O Sanjaya, like fire by pouring clarified butter on it. My sons, I ween, are even now grieving, beholding Bhishma slain,--Bhishma celebrated in all worlds and who had taken upon himself a heavy burden.

I will listen to all those sorrows arising from Duryodhana's act. Therefore, tell me, O Sanjaya, everything that happened there,--everything that happened in the battle, born of the folly of my wicked son. Ill-ordered or well-ordered, tell me everything, O Sanjaya.

Whatever was achieved with the aid of energy in the battle by Bhishma desirous of victory,--by that warrior accomplished in arms,--tell me all fully and in detail. How, in fact, the battle took place between the armies of the Kurus and the manner in which each happened.'"



79. The first half of the first line, in the Bengal texts, is read as 'Kathamascha me putra', the Bombay text reads "Kathamascha me Yoddha'. If the latter reading be adopted, the meaning would be--"Tell me how my warriors were, etc. etc.

80. In the second line of sloka 3, for 'kim na asinmanastada' (what was the state of mind of our men) the Bombay text reads 'Kimu asinmanastava' (what was the state of your mind)?

81. The Plural pronouns 'ye' in the second line of the 8th sloka (changed into 'ya' by rule of Sandhi because coming before tenam) is read 'ke' (or ka)' by the Burdwan Pundits. I think the correction a happy one. Nilakantha would take 7 and 8 and the first half of 9 as a complete sentence reading 'Asya twama antike' (thou wert near him) for 'Asyaram antike' (smiting or shooting arrows near).

82. Some of the Bengal texts have Panchalanam for Pandavanam.

83. The form of the 2nd line is a negative interrogative, implying,--'I hope the Kurus did not abandon him.

84. This comparison, lengthy as it is, is not sustained throughout with the usual felicity of Vyasa. In several parts it is undoubtedly faulty. Slight variation of reading also occur here and there, without affecting the sense materially.

85. Gachchhato durgam gatim. The Bombay edition reads Gachchhanto etc., etc. The meaning then would be--"who protected the wings, themselves making the last painful journey?

86. The Burdwan Pundits make Mahavalas an adjective of Putras. A better construction would be to take it as referring to Bhishma.

87. Ghatayitwa is, literally, causing to be slain.

தமிழில் | In Tamil
Print Friendly Version of this pagePrint Get a PDF version of this webpagePDF

மஹாபாரதத்தின் முக்கிய மனிதர்கள் வரும் பகுதிகள்

அக்ருதவ்ரணர் அக்னி அகம்பனன் அகஸ்தியர் அகிருதவரணர் அங்கதன் அங்காரபர்ணன் அங்கிரஸ் அசமஞ்சன் அசலன் அசுவினிகள் அத்புதன் அத்ரி அத்ரிசியந்தி அதிரதன் அபிமன்யு அம்பரீஷன் அம்பா அம்பாலிகை அம்பை அயோதா தௌம்யா அர்வாவசு அர்ஜுனன் அரிஷ்டநேமி அருணன் அருணி அருந்ததி அலம்புசன் அலாயுதன் அவிந்தியன் அவுர்வா அன்சுமான் அனுவிந்தன் அஷ்டகன் அஷ்டவக்கிரர் அஸ்வத்தாமன் அஸ்வபதி ஆணிமாண்டவ்யர் ஆத்ரேயர் ஆதிசேஷன் ஆர்யகன் ஆர்ஷ்டிஷேணர் ஆஸ்தீகர் இந்திரசேனன் இந்திரசேனை இந்திரத்யும்னன் இந்திரன் இந்திரஜித் இராவான் {அரவான்} இல்வலன் உக்கிரசேனன் உக்தன் உச்சைஸ்ரவஸ் உசீநரன் உத்தமௌஜஸ் உத்தரன் உத்தரை உத்தவர் உத்தாலகர் உதங்கர் உதங்கா உபமன்யு உபரிசரன் உபஸ்ருதி உலூகன் உலூபி ஊர்வசி எலபத்திரன் ஏகலவ்யன் ஐராவதன் கங்கன் கங்கை கசன் கடோத்கசன் கண்வர் கணிகர் கத்ரு கந்தன் கபோதரோமன் கயன் கர்ணன் கருடன் கல்கி கல்மாஷபாதன் கலி கவந்தன் கனகன் கஹோடர் காகமா காசியபர் காதி காந்தாரி காமதேனு காயத்ரி கார்க்கோடகன் கார்த்திகை காலகேயர் காலவர் காளி காக்ஷிவத் கிந்தமா கிர்மீரன் கிரது கிரந்திகன் கிராதன் கிரிசன் கிரிடச்சி கிருதவர்மன் கிருதவீர்யன் கிருதாசி கிருபர் கிருஷ்ணன் கீசகர்கள் கீசகன் குணகேசி குந்தி குந்திபோஜன் குபேரன் கும்பகர்ணன் குரோதவாசர்கள் குவலாஸ்வன் கேசின் கேசினி கைகேயி கோடிகன் கோமுகன் கௌசிகர் கௌசிகி கௌதமர் சக்திரி சக்ரதேவன் சகரன் சகாதேவன் சகுந்தலை சகுனி சங்கன் சச்சி சசபிந்து சஞ்சயன் சஞ்சயன் 1 சத்தியபாமா சத்தியவதி சத்தியஜித் சத்யபாமா சத்யவான் சதானீகன் சந்தனு சந்திரன் சம்சப்தகர்கள் சம்பா சம்பை சம்வர்ணன் சமீகர் சர்மிஷ்டை சர்யாதி சரஸ்வதி சல்லியன் சலன் சனத்சுஜாதர் சஹஸ்ரபத் சாகரன் சாண்டிலி சாத்யகி சாத்யர்கள் சாந்தை சாம்பன் சாம்யமணி சாரங்கத்வஜன் சாரிசிரிகன் சாருதேஷ்ணன் சால்வன் சாவித்ரி சிகண்டி சிங்கசேனன் சிசுபாலன் சித்திரசேனன் சித்திராங்கதை சித்ரவாஹனன் சிபி சியவணன் சியவனர் சிரிங்கின் சிருஞ்சயன் சிவன் சீதை சுக்ரன் சுக்ரீவன் சுகன்யா சுசர்மன் சுசோபனை சுதர்சனன் சுதர்மை சுதன்வான் சுதக்ஷிணன் சுதாமன் சுதேவன் சுதேஷ்ணை சுந்தன் உபசுந்தன் சுநந்தை சுப்ரதீகா சுபத்திரை சுமுகன் சுரதை சுருதசேனன் சுருதர்வான் சுருதாயுதன் சுருதாயுஸ் சுவாகா சுவேதகேது சுனந்தை சுஹோத்திரன் சூதன்வான் சூர்ப்பனகை சூரன் சூரியதத்தன் சூரியன் சேகிதானன் சேதுகன் சைகாவத்யர் சைப்யை சைரந்திரி சோமகன் சோமதத்தன் சௌதியும்னி சௌனகர் ததீசர் தபதி தபஸ் தம்போத்பவன் தமயந்தி தமனர் தர்மதேவன் தர்மவியாதர் தளன் தக்ஷகன் தாத்ரேயிகை தார்க்ஷ்யர் தாருகன் தாலப்யர் தியுமத்சேனன் திரஸதஸ்யு திரிசிரன் திரிஜடை திருதராஷ்டிரன் திருஷ்டத்யும்னன் திரௌபதி திலீபன் திலோத்தமை திவோதாசன் துச்சலை துச்சாசனன் துந்து துர்க்கை துர்மதன் துர்மர்ஷணன் துர்முகன் துர்வாசர் துர்ஜயன் துரியோதனன் துருபதன் துருபதன் புரோகிதர் துரோணர் துவஷ்டிரி துவாபரன் துஷ்கர்ணன் துஷ்யந்தன் தேவ தேவசேனை தேவயானி தேவாபி தௌமியர் நகுலன் நகுஷன் நரகாசுரன் நரன் நளன் நளன்2 நாரதர் நாராயணர்கள் நாராயணன் நிவாதகவசர்கள் நீலன் நைருதர்கள் பகதத்தன் பகர் பகன் பகீரதன் பத்ரசாகன் பத்ரா பப்ருவாஹனன் பர்ணாதன் பர்வதர் பரசுராமர் பரத்வாஜர் பரதன் பராசரர் பராவசு பரீக்ஷித் பரீக்ஷித்1 பலராமன் பலன் பலி பாகுகன் பாண்டியன் பாண்டு பானுமான் பாஹ்லீகர் பிங்களன் பிரகலாதன் பிரத்யும்னன் பிரத்னஸ்வன் பிரதர்த்தனன் பிரதிவிந்தியன் பிரதீபன் பிரம்மத்வாரா பிரம்மா பிரம்மாதி பிரமாதின் பிராதிகாமின் பிருகத்யும்னன் பிருகதஸ்வர் பிருகு பிருது பிருந்தாரகன் பிருஹத்சேனை பிருஹத்பலன் பிருஹத்ரதன் பிருஹந்நளை பிருஹஸ்பதி பீமன் பீமன்1 பீஷ்மர் புரு புருரவஸ் புரோசனன் புலஸ்தியர் புலஹர் புலோமா புஷ்கரன் பூமாதேவி பூரி பூரிஸ்ரவஸ் பௌரவன் பௌலோமர் மங்கணகர் மடன் மணிமான் மதிராக்ஷன் மதுகைடபர் மந்தபாலர் மந்தரை மயன் மருத்தன் மஹாபிஷன் மஹிஷன் மாத்ரி மாதலி மாதவி மாந்தாதா மார்க்கண்டேயர் மாரீசன் மாலினி மிருத்யு முகுந்தன் முசுகுந்தன் முத்கலர் முனிவர்பகன் மூகன் மேதாவி மேனகை மைத்ரேயர் யது யமன் யயவரர் யயாதி யவக்கிரீ யுதாமன்யு யுதிஷ்டிரன் யுயுத்சு யுவனாஸ்வன் ரந்திதேவன் ராகு ராதை ராமன் ராவணன் ரிசீகர் ரிதுபர்ணன் ரிஷ்யசிருங்கர் ரிஷபர் ருக்மரதன் ருக்மி ருத்திரன் ருரு ரேணுகை ரைப்பியர் ரோமபாதன் லட்சுமணன் லட்சுமி லபிதை லக்ஷ்மணன் லோகபாலர்கள் லோபாமுத்திரை லோமசர் லோமபாதன் லோமஹர்ஷனர் வசாதீயன் வசிஷ்டர் வசு வசுதேவர் வசுமனஸ் வந்தின் வர்கா வருணன் வஜ்ரவேகன் வாசுகி வாதாபி வாமதேவர் வாயு வார்ஷ்ணேயன் வாலகில்யர் வாலி விகர்ணன் விசாகன் விசித்திரவீரியன் விதுரன் விதுலை விந்தன் விபாண்டகர் விபாவசு விபீஷணன் வியாக்ரதத்தன் வியாசர் வியுஷிதஸ்வா விராடன் விருத்திரன் விருஷகன் விருஷசேனன் விருஷதர்பன் விருஷபர்வன் விரோசனன் விவிங்சதி வினதை விஷ்ணு விஸ்வகர்மா விஸ்வாமித்ரர் வேதா வைகர்த்தனன் வைசம்பாயனர் வைவஸ்வத மனு வைனியன் ஜடாசுரன் ஜடாயு ஜந்து ஜமதக்னி ஜரத்காரு ஜராசந்தன் ஜரிதை ஜரை ஜலசந்தன் ஜனகன் ஜனபதி ஜனமேஜயன் ஜாரிதரி ஜிமூதன் ஜீவலன் ஜெயத்சேனன் ஜெயத்ரதன் ஜோதஸ்நாகாலி ஷாமந்தர் ஸ்தூணாகர்ணன் ஸ்வேதகி ஸ்வேதகேது ஸ்வேதன் ஹயக்ரீவன் ஹர்யஸ்வன் ஹரிச்சந்திரன் ஹனுமான் ஹிடிம்பன் ஹிடிம்பை ஹோத்திரவாஹனர்


© 2012-2017, செ.அருட்செல்வப்பேரரசன்
இவ்வலைப்பூவின் பதிவுகளை உரிய சுட்டிகளுடன் இணையத்தில் பகிர்ந்து கொள்ளத் தடையில்லை.
வேறு எவ்வகையிலோ, விதத்திலோ இணையத்திலும், பிற ஊடகங்களிலும் பகிரவும், வெளியிடவும் முன்னனுமதி பெற வேண்டும்.
Blogger இயக்குவது.
Back To Top